تقویم شمسی، قمری و میلادی: چگونه کار می‌کنند و چطور تاریخ‌ها را تبدیل کنیم
تقویم هجری شمسی، هجری قمری و میلادی سال، ماه و روزهای کبیسه را چطور می‌شمارند، چرا تاریخ قمری تبدیلشده ممکن است یک روز اختلاف داشته باشد و چطور تاریخ‌ها را بی‌خطا تبدیل کنیم.
روز ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶، روزی که نسخه‌ی نخست این راهنما منتشر شد، در ایران ۲۷ مهر ۱۴۰۵ و در تقویم رسمی عربستان سعودی ۸ جمادی‌الاول ۱۴۴۸ بود. هر سه تاریخ یک روز را نشان می‌دهند که به سه شکل متفاوت شمرده شده است. اگر با مدارک خارجی سروکار دارید، برای ماه رمضان برنامه‌ریزی می‌کنید یا فقط می‌خواهید تاریخ تولدتان را در تقویم دیگری بدانید، دانستن طرز کار هر تقویم کمک میکند.
سه تقویم در یک نگاه
| میلادی | هجری شمسی | هجری قمری | |
|---|---|---|---|
| مبنا | خورشید | خورشید (اعتدال بهاری) | ماه |
| روزهای سال | ۳۶۵ یا ۳۶۶ | ۳۶۵ یا ۳۶۶ | ۳۵۴ یا ۳۵۵ |
| آغاز سال | ۱ ژانویه | نوروز، ۲۰ یا ۲۱ مارس | ۱ محرم، هر سال حدود ۱۱ روز زودتر |
| سال ۱ | سال ۱ میلادی | سال ۶۲۲ میلادی، هجرت | سال ۶۲۲ میلادی، هجرت |
| ماهها | ۲۸ تا ۳۱ روز | ۶ ماه ۳۱ روزه، ۵ ماه ۳۰ روزه و اسفند ۲۹ یا ۳۰ روز | ۲۹ یا ۳۰ روز |
| کاربرد رسمی | بیشتر کشورهای جهان | ایران؛ رایج در افغانستان | عربستان سعودی (امور مدنی)؛ مناسبت‌های دینی در همه‌جا |
تقویم میلادی
پاپ گرگوری سیزدهم این تقویم را در سال ۱۵۸۲ برای اصلاح خطای تقویم ژولینی رواج داد. سال میلادی ۳۶۵ روز است و در سالهای کبیسه ۲۹ فوریه اضافه میشود. سالی کبیسه است که بر ۴ بخش‌پذیر باشد، به‌جز سالهای آخر قرن که فقط اگر بر ۴۰۰ بخش‌پذیر باشند کبیسه‌اند. پس سال ۲۰۰۰ کبیسه بود و سال ۲۱۰۰ کبیسه نخواهد بود. نتیجه ۹۷ سال کبیسه در هر ۴۰۰ سال و میانگین طول سال ۳۶۵٫۲۴۲۵ روز است که بسیار به سال خورشیدی حدود ۳۶۵٫۲۴۲۲ روز نزدیک است.
تقویم هجری شمسی
تقویم رسمی ایران مثل تقویم میلادی خورشیدی است، اما سال را با آغاز بهار شروع میکند. نوروز، یعنی ۱ فروردین، روزی است که اعتدال بهاری پیش از ظهر به وقت تهران رخ دهد؛ اگر اعتدال بعد از ظهر باشد، روز بعد نوروز است. میان سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۱۰۰ میلادی، نوروز همیشه ۲۰ یا ۲۱ مارس است. طول کنونی ماهها و نام‌های فارسی آن‌ها در سال ۱۳۰۴ خورشیدی (۱۹۲۵ میلادی) با قانون تعیین شد.
| ماه | روزها | نخستین روز در سال ۱۴۰۵ |
|---|---|---|
| ۱ فروردین | ۳۱ | ۲۱ مارس ۲۰۲۶ |
| ۲ اردیبهشت | ۳۱ | ۲۱ آوریل ۲۰۲۶ |
| ۳ خرداد | ۳۱ | ۲۲ مه ۲۰۲۶ |
| ۴ تیر | ۳۱ | ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶ |
| ۵ مرداد | ۳۱ | ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶ |
| ۶ شهریور | ۳۱ | ۲۳ اوت ۲۰۲۶ |
| ۷ مهر | ۳۰ | ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ |
| ۸ آبان | ۳۰ | ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ |
| ۹ آذر | ۳۰ | ۲۲ نوامبر ۲۰۲۶ |
| ۱۰ دی | ۳۰ | ۲۲ دسامبر ۲۰۲۶ |
| ۱۱ بهمن | ۳۰ | ۲۱ ژانویه ۲۰۲۷ |
| ۱۲ اسفند | ۲۹ (در سال کبیسه ۳۰) | ۲۰ فوریه ۲۰۲۷ |
چون سال شمسی به اعتدال بهاری گره خورده، هر تاریخ شمسی هر سال تقریباً روی همان تاریخ میلادی می‌افتد و تبدیلها قابل‌پیش‌بینی‌اند. برای به دست آوردن سال شمسی، پس از نوروز ۶۲۱ و پیش از نوروز ۶۲۲ را از سال میلادی کم کنید: ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ در سال ۱۴۰۵ است و ۱ ژانویه‌ی ۲۰۲۷ هم هنوز در ۱۴۰۵ (۱۱ دی).
سالهای کبیسه‌ی شمسی از اعتدال نجومی پیروی می‌کنند، نه از قاعده‌ی ساده‌ی «هر چهار سال یک بار». بیشترشان چهار سال از هم فاصله دارند و گاهی پنج سال: ۱۳۹۹ و ۱۴۰۳ کبیسه بودند و کبیسه‌های بعدی ۱۴۰۸ و ۱۴۱۲ هستند.
تقویم هجری قمری
تقویم قمری دوازده ماه ۲۹ یا ۳۰ روزه دارد: محرم، صفر، ربیع‌الاول، ربیع‌الثانی، جمادی‌الاول، جمادی‌الثانی، رجب، شعبان، رمضان، شوال، ذی‌القعده و ذی‌الحجه. سال قمری ۳۵۴ یا ۳۵۵ روز است، یعنی حدود یازده روز کوتاه‌تر از سال خورشیدی؛ به همین دلیل مناسبت‌های قمری در طول فصل‌ها جابه‌جا میشوند. برای مثال ماه رمضان هر سال میلادی حدود یازده روز زودتر شروع میشود:
| سال قمری | ۱ رمضان (امالقری) |
|---|---|
| ۱۴۴۷ | ۱۸ فوریه ۲۰۲۶ |
| ۱۴۴۸ | ۸ فوریه ۲۰۲۷ |
| ۱۴۴۹ | ۲۸ ژانویه ۲۰۲۸ |
چرا تاریخ قمری ممکن است یک روز اختلاف داشته باشد
بهطور سنتی ماه قمری با دیدن هلال ماه نو پس از غروب آفتاب آغاز میشود. دیده شدن هلال به هوا و مکان بستگی دارد و کشورها قواعد متفاوتی دارند: برخی به رؤیت محلی تکیه می‌کنند، برخی از عربستان پیروی می‌کنند و برخی از محاسبهی نجومی استفاده می‌کنند. در ایران هم آغاز ماههای قمری بر اساس رؤیت هلال و اعلام رسمی تعیین میشود. مبدل تاریخ فقط می‌تواند محاسبه کند و دو روش محاسبه رایج است:
- امالقری، تقویم رسمی عربستان سعودی برای امور مدنی که از پیش محاسبه میشود: از سال ۱۴۲۳ قمری (۲۰۰۲ میلادی)، اگر ماه نو پیش از غروب آفتاب در مکه رخ دهد و ماه پس از خورشید غروب کند، ماه جدید پس از روز ۲۹ آغاز میشود.
- جدولی (هلالی محاسباتی)، تقویمی کاملاً حسابی با چرخه‌ی ۳۰ ساله و ۱۱ سال کبیسه که برای تاریخ‌های تاریخی مفید است.
این دو روش ممکن است یک روز با هم فرق کنند. مبدل ما برای ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ با روش امالقری ۸ جمادی‌الاول ۱۴۴۸ و با روش جدولی ۷ جمادی‌الاول را نشان می‌دهد. برای مناسبت‌های دینی مانند آغاز رمضان یا عید فطر، همیشه اعلام مرجع رسمی کشور خودتان را ملاک قرار دهید.
چطور تاریخ را مطمئن تبدیل کنیم
مبدل‌های خوب ماهها را جمع و تفریق نمی‌کنند. آن‌ها تاریخ را به یک شمارش پیوسته‌ی روزها تبدیل می‌کنند (عدد روز ژولینی که روزها را بی‌وقفه از سال ۴۷۱۳ پیش از میلاد می‌شمارد) و سپس همین عدد را در تقویم دیگر بیان می‌کنند. این‌طور خطاهای مربوط به طول ماهها و سالهای کبیسه پیش نمی‌آید.
- ابزار تبدیل تاریخ (شمسی، میلادی، قمری) را باز کنید و تقویمی را که از آن تبدیل می‌کنید انتخاب کنید.
- سال را وارد کنید و ماه و روز را انتخاب کنید؛ فهرست‌ها همیشه تعداد درست روزهای آن ماه را نشان می‌دهند.
- تاریخ را هم‌زمان در هر سه تقویم ببینید، همراه با یادداشتی اگر سال کبیسه باشد.
- برای تاریخ قمری، روش امالقری یا جدولی را انتخاب کنید و احتمال یک روز اختلاف را در نظر داشته باشید.
| میلادی | شمسی | قمری (امالقری) |
|---|---|---|
| ۱ ژانویه ۲۰۰۰ | ۱۱ دی ۱۳۷۸ | ۲۴ رمضان ۱۴۲۰ |
| ۲۰ مارس ۲۰۲۶ | ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ | ۱ شوال ۱۴۴۷ |
| ۲۱ مارس ۲۰۲۶ | ۱ فروردین ۱۴۰۵ | ۲ شوال ۱۴۴۷ |
| ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶ | ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ | ۱ محرم ۱۴۴۸ |
| ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ | ۲۷ مهر ۱۴۰۵ | ۸ جمادی‌الاول ۱۴۴۸ |
اشتباه‌های رایج
- سال شمسی در ماههای پیش از نوروز. ژانویه تا اواسط مارس هنوز به سال شمسی قبلی تعلق دارد: ۱ ژانویه‌ی ۲۰۲۷ برابر ۱۱ دی ۱۴۰۵ است، نه ۱۴۰۶.
- سن به سال قمری. چون سال قمری کوتاه‌تر است، ۳۳ سال خورشیدی حدود ۳۴ سال قمری است. کسی که ۳۳ ساله میشود، در تقویم قمری حدود ۳۴ سال دارد.
- شمردن روزهای میان دو تاریخ. روزها را بشمارید، نه ماهها را. ابزار محاسبهی فاصله‌ی دو تاریخ تعداد دقیق روزهای میان دو تاریخ و ابزار محاسبهی سن سن را به سال، ماه و روز نشان می‌دهد.
- ترتیب و رقم‌ها. تاریخ شمسی معمولاً به ترتیب سال/ماه/روز نوشته میشود؛ ۱۴۰۵/۰۷/۲۷ یعنی ۲۷ مهر ۱۴۰۵. در مدارک بین‌المللی ترتیب روز و ماه را همیشه بررسی کنید، چون در آمریکا ماه پیش از روز می‌آید.
ابزارهای این راهنما
-
تبدیل تاریخ (شمسی، میلادی، قمری)
تبدیل تاریخ شمسی به میلادی، میلادی به شمسی و تبدیل تاریخ قمری در یک صفحه؛ هر تاریخ را هم‌زمان در هر سه تقویم، همراه با روز هفته و سال کبیسه ببینید.
باز کردن ابزار -
محاسبهی فاصله‌ی دو تاریخ
تعداد روزهای بین دو تاریخ را بشمارید؛ همراه با هفته‌ها، روزهای کاری و اختلاف به سال، ماه و روز.
باز کردن ابزار -
محاسبهی سن
سن دقیق را به سال، ماه و روز حساب کنید؛ همراه با تعداد هفته‌ها و روزهای سپری‌شده و روزهای مانده تا تولد بعدی.
باز کردن ابزار
پرسش‌های متداول
الان در تقویم شمسی چه سالی است؟
از نوروز ۲۰۲۶ (۲۱ مارس ۲۰۲۶) تا ۲۰ مارس ۲۰۲۷ سال ۱۴۰۵ است. پس از نوروز، سال شمسی برابر سال میلادی منهای ۶۲۱ و پیش از نوروز منهای ۶۲۲ است.
ماه رمضان ۱۴۴۸ کی شروع میشود؟
بر اساس محاسبهی امالقری، ۱ رمضان ۱۴۴۸ برابر ۸ فوریه ۲۰۲۷ (۱۹ بهمن ۱۴۰۵) است. آغاز واقعی بسته به رؤیت هلال و مرجعی که کشور شما از آن پیروی میکند ممکن است یک روز فرق کند.
چرا تاریخ قمری تبدیلشده یک روز با تاریخ رسمی فرق دارد؟
ماههای قمری بهطور سنتی با رؤیت هلال آغاز میشوند و مبدل نمیتواند آن را از پیش بداند. تقویمهای محاسباتی مانند امالقری و جدولی ممکن است با هم و با تاریخ رسمی کشور شما یک روز اختلاف داشته باشند.
آیا تقویم افغانستان همان تقویم ایران است؟
هر دو هجری شمسیاند و ساختار یکسانی دارند، اما در افغانستان نام ماهها بهطور سنتی از برجهای فلکی گرفته شده است (حمل، ثور، جوزا و غیره).
مبدل شما چطور محاسبه میکند؟
برای تقویم شمسی از الگوریتم کازیمیرز بورکوفسکی استفاده میکند که بر محاسبات نجومی اعتدال استوار است و برای سالهای ۱ تا ۳۱۷۷ با تقویم رسمی ایران مطابقت دارد. برای تاریخ قمری از تقویمهای امالقری و جدولی داخل مرورگر شما استفاده میکند. همهی تبدیلها از راه عدد روز ژولینی انجام میشوند.
منابع و مطالعه‌ی بیشتر
- Solar Hijri calendar – Wikipedia (en.wikipedia.org)
- The Persian Solar Hijri calendar – timeanddate.com (www.timeanddate.com)
- R. H. van Gent: The Umm al-Qura calendar of Saudi Arabia (Utrecht University) (webspace.science.uu.nl)